Tinh dầu Melissa

Nhận định hóa học:

• Citral (geranial + neral) = 22–64% — yếu tố quyết định cả dấu ấn khứu giác (chanh tươi sáng, ngọt nhẹ — top note) lẫn giới hạn an toàn.
• Tồn tại nhiều Chemotype. B216 ghi nhận: "[dầu melissa sau thập niên 1990] đại diện cho nhiều chemotype." Mimica-Dukic 2004 mẫu Serbia: 23.4% geranial + 16.5% neral + 13.7% citronellal + 4.6% β-caryophyllene. Mẫu Brazil (De Sousa 2004): 47.3% geranial + 39.3% neral + 2.9% isomenthol + 1.8% chrysanthenol. Mẫu Ý (De Martino 2009a): 39.6% citronellal + KHÔNG chứa neral/geranial. Chemotype thứ ba = citronellal chiếm ưu thế, không chứa citral.
• Dầu thoái hóa dễ dàng (Shalaby 1995 — kể cả ở 4°C). Phải bảo quản kèm antioxidant (chất chống oxy hóa) + trong tủ lạnh. Thời hạn sử dụng ngắn là dấu hiệu đặc trưng của dầu xác thực — một lọ "dầu melissa" 5 năm tuổi gần như chắc chắn là giả hoặc đã bị Autoxidation (oxy hóa) nghiêm trọng.
• Xác thực chính hãng: melissa thật có tỷ lệ citral:citronellal thay đổi theo chemotype nhưng geranial luôn >> neral (geranial:neral ≈ 1.3:1–1.5:1). May chang (Litsea cubeba — chất pha trộn phổ biến nhất) có tỷ lệ đảo ngược (neral thường > geranial). Citronella (Cymbopogon winterianus) chứa citronellal chiếm ưu thế (không có citral). Lemon (Citrus limon) có (+)-Limonene >> citral — dễ phân biệt bằng GC nhưng KHÔNG thể phân biệt bằng mũi với người không chuyên.

• Lo âu + mất ngủ nhẹ: Hít thở (máy khuếch tán, ngửi trực tiếp từ lọ) ưu tiên hơn bôi da do giới hạn bôi 0.9%. Công dụng giải lo âu truyền thống (di sản nước Carmelite). Nghiên cứu hỗ trợ định hướng chống lo âu (Abuhamdah 2008).
• Hỗ trợ tiêu hóa: Đường uống <100 mg/ngày ở người lớn không mang thai; công dụng truyền thống chống đầy hơi (carminative).
• Tín hiệu nghiên cứu hỗ trợ tiểu đường: Chung 2010 giảm 65% đường huyết ở chuột — giai đoạn nghiên cứu; KHÔNG phải khuyến nghị lâm sàng; chuyên gia sử dụng cho chỉ định này phải phối hợp với bác sĩ kê đơn thuốc tiểu đường (nguy cơ hạ đường huyết cộng dồn).
• Kháng khuẩn bôi ngoài: Nồng độ <0.9%, công dụng hạn chế do giới hạn bôi da.
• Aromatherapy cho đối tượng nhạy cảm: Chỉ khuếch tán — bôi da quá hạn chế cho hầu hết các phác đồ aromatherapy lâm sàng.

• Ngũ hành: Hỏa (Fire — shen, an thần) + Mộc (Wood — bình can, hành khí). Định hướng cổ điển: an thần + gây ngủ + cân bằng cảm xúc.
• Di sản dược thảo phương Tây: Nước Carmelite (Eau des Carmes, thế kỷ XIV, công thức tu viện dòng Discalced Carmelites), Paracelsus gọi là "thuốc tiên trường thọ" (elixir of life), nervine (thuốc an thần thực vật) cổ điển trong materia medica của Gerard + Culpeper.
• Chỉ định truyền thống: "tâm nhiệt" + "thần bất an" + "phong nhiễu giấc" (phong cách TCM) + lo âu + mất ngủ + co thắt tiêu hóa (dược thảo phương Tây).
• Sử dụng truyền thống Việt Nam + phương Đông: Tía tô đất KHÔNG phải cùng một cây với tía tô (Perilla frutescens) dù tên tiếng Việt có phần chung — không được nhầm lẫn.

• Tisserand & Young (2014) Essential Oil Safety ấn bản 2 — Ch.13 tr.697–698
• Lawrence (1996d, 1999c) — thành phần GC [qua B216]
• Shalaby (1995) — thoái hóa khi bảo quản kể cả ở 4°C [qua B216]
• Burfield (2003) — pha trộn (citronella + may chang + lemon + Citral tổng hợp + citronellal tổng hợp) [qua B216]
• Ch.14 hồ sơ Citral — bôi da 0.6%, uống 0.6 mg/kg, Teratogenic qua ức chế Retinoic acid synthesis [qua B216]
• Ch.14 hồ sơ Geraniol + Citral — ức chế CYP2B6 [qua B216]
• Mimica-Dukic (2004) — mẫu Serbia DPPH IC₅₀ 7.6 µg/mL [qua B216]
• De Sousa (2004) — mẫu Brazil antioxidant EC₅₀ 2 µL + hoạt tính chống ung thư phổ rộng trên nhiều dòng tế bào [qua B216]
• Chung (2010) — chuột 0.015 mg/ngày × 6 tuần: giảm 65% đường huyết + tăng insulin [qua B216]
• Allahverdiyev (2001) — ức chế tế bào ung thư thanh quản người dòng HEP-2 [qua B216]
• De Martino (2009a) — Chemotype citronellal không gây đột biến trên S. typhimurium T98+T100 ± hoạt hóa [qua B216]
• IFRA 2009 — dỡ bỏ lệnh cấm + giới hạn bôi da 0.63% [qua B216]
• Cropwatch / Burfield (Melissa oil: bài viết Cropwatch 2006–2009) — phản bác lệnh cấm IFRA 2009 ban đầu [qua B216]