Tinh dầu mullilam

Theo Shafi et al 2000 (trích trong B216 Ch.13 tr.705):

Tổng bicyclic-monoterpene (sabinene + α-Pinene + β-Pinene) = 79.3% — hồ sơ class DOMINANT cực cao. Class-rail monoterpene-DOMINANT ngang hàng với [[mastic]] EO767 25a (α-Pinene 58.8–78.6% extreme) + [[kanuka]] EO749 22b (α-Pinene 55.5%) + [[longoza]] EO761 24a (β-Pinene 30–52% + α-Pinene 18–24% tổng 48–76%) + [[larch-needle]] EO756 23b (α-Pinene 38.5% + δ-3-Carene 14% + β-Pinene 10.2%). Hồ sơ giàu pinene thuộc lớp Autoxidation tiềm ẩn — tuy nhiên hàm lượng pinene tổng chỉ 13% (THẤP, dưới ngưỡng kanuka/larch/longoza); khuyến nghị bảo quản mát nhưng KHÔNG bắt buộc tủ lạnh (khác với larch-needle T&Y (Tisserand & Young) EXPLICIT bắt buộc bảo quản lạnh).

Rail sabinene-EXTREME-DOMINANT 66.3%: Chiếm ưu thế đơn thành phần CỰC CAO. Class-rare trong Rutaceae EOs ở ngưỡng >60%. Cluster sabinene-EXTREME-DOMINANT = mullilam (66.3%) + carrot-seed (~10–15% sabinene phụ trong một số Chemotype) + [[combava-fruit]] EO708 16b + [[combava-leaf]] EO709 16c + [[finger-root]] EO718 17c sabinene-phụ + ravensara/ravintsara phụ.

Tổng lớp monoterpene DOMINANT 90%+ kết hợp (sabinene 66.3% + α-Pinene 6.6% + β-Pinene 6.4% + α-terpineol 1.3% + Linalool 1.2% + γ-terpinene 1.0% + β-myrcene 1.4% + β-phellandrene 1.4% + terpinen-4-ol 3.5%) — hồ sơ monoterpene thuần túy.

Decanal 2.3% — chỉ dấu lớp aliphatic-aldehyde — class-rail chung với [[kesom]] EO752 23a Polygonaceae P. minus (decanal 27.7%); lớp aliphatic-aldehyde phản ứng trung bình theo T&Y Ch.14 — ở 2.3% hàm lượng THẤP, ảnh hưởng cap không đáng kể.

Rail độc tính sinh sản THẤP T&Y Ch.14 — B216 EXPLICIT verbatim (sabinene + α-Pinene + β-Pinene đều được xác nhận THẤP theo T&Y Ch.14 hồ sơ từng thành phần) → "not hazardous in pregnancy" B216 EXPLICIT — khác biệt với lớp data-gap-precaution-only. Đây là clinical-class-extrapolation rail (ngoại suy dựa trên bằng chứng lâm sàng).

Không chứa Thujone, camphor, carvone, piperitone, cinnamaldehyde, hoặc phenol-class theo hồ sơ hóa học Shafi 2000. Không chứa furanocoumarin — quả khô chi Zanthoxylum sản sinh phân đoạn bay hơi sabinene-DOMINANT, khác biệt hoàn toàn với tinh dầu vỏ chi Citrus giàu furanocoumarin-Phototoxic. Class-rail Rutaceae-non-citrus-fruit-pod-EO non-phototoxic sạch.

Rail không chứa chất gây ung thư — B216 EXPLICIT verbatim "contains no known carcinogens" — tinh dầu mullilam không chứa bất kỳ chất nào được IARC phân loại Carcinogenic hoặc thuộc lớp Carcinogenic T&Y Ch.14.

Theo B216 + Ayurvedic Ấn Độ truyền thống + aromatherapy hiện đại:

• Kháng khuẩn / kháng nấm (in-vitro từ sabinene + pinene-class + monoterpene-class kết hợp; class-rail chung với tea-tree + ravensara/ravintsara hồ sơ kháng khuẩn)
• Hỗ trợ tiêu hóa / lợi trung tiện (class-rail Ayurvedic Ấn Độ — Tirphal/Telphara gia vị hạt/quả dùng trong ẩm thực Konkan/Maharashtra-Goa; class-rail chung với [[combava-fruit]] EO708 16b + [[combava-leaf]] EO709 16c hỗ trợ tiêu hóa)
• Hỗ trợ hô hấp (class-rail aromatherapy hiện đại với các EOs monoterpene-DOMINANT lớp thông; α-Pinene + β-Pinene tổng 13% đóng góp)
• Y học dân gian Ayurvedic Ấn Độ truyền thống (dân tộc bản địa Western Ghats + Eastern Ghats + Ayurvedic Hindu nhiều thế kỷ sử dụng CÂY — quả khô Tirphal/Tirpal/Telphara trong ẩm thực + dược liệu; QUAN TRỌNG: đây là sử dụng THỰC VẬT, KHÔNG phải tinh dầu cô đặc — tinh dầu hiện đại chỉ hạn chế trong aromatherapy)
• Khả dụng thương mại hạn chế (B216 EXPLICIT "Limited availability") — tinh dầu niche clean-class; nguồn cung sabinene-class thương mại lớn chủ yếu từ combava-fruit/leaf + tea-tree (sabinene phụ) + ravensara/ravintsara

Bối cảnh aromatherapy Việt Nam:

Tinh dầu mullilam (Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC — chi Zanthoxylum Plant family Rutaceae, cùng họ với chi Citrus (cam, quýt, bưởi, chanh, bergamot) + [[combava-fruit]] EO708 + [[combava-leaf]] EO709 + [[jaborandi]] EO747 — NHƯNG ĐẶC BIỆT là chi NON-CITRUS Rutaceae sản xuất tinh dầu từ quả khô (không phải vỏ quả) → KHÔNG Phototoxic) là tinh dầu sabinene 66.3% chiếm ưu thế cực cao + α-Pinene 6.6% phụ + β-Pinene 6.4% bậc ba + bicyclic-monoterpene-class tổng 79.3% chiết xuất bằng Steam distillation từ quả khô.

Hồ sơ an toàn: B216 KHÔNG GHI NHẬN nguy hại × 2 — dữ liệu da liễu thiếu ("no information found for mullilam oil or sabinene"); độc tính sinh sản THẤP ngoại suy từ hồ sơ thành phần T&Y (Tisserand & Young) Ch.14 (sabinene + α-Pinene + β-Pinene) → "not hazardous in pregnancy" B216 EXPLICIT verbatim (thai kỳ KHÔNG chống chỉ định, framework tiêu chuẩn 5%); KHÔNG Phototoxic; KHÔNG chứa chất Carcinogenic đã biết.

QUAN TRỌNG — Phân biệt Rutaceae NON-CITRUS: Zanthoxylum + Pilocarpus + Murraya + Phellodendron là các chi non-citrus Rutaceae với hồ sơ khác biệt hoàn toàn so với chi Citrus (vỏ cam/quýt/bergamot/lemon/lime/grapefruit thường giàu furanocoumarin + Phototoxic) → mullilam KHÔNG Phototoxic vì chiết xuất từ quả khô tạo ra phân đoạn monoterpene-volatile sạch.

Phân biệt chéo chi-loài (CRITICAL): Zanthoxylum rhetsa (tinh dầu này — Western/Eastern Ghats Ấn Độ + sabinene 66.3%) ≠ [[sichuan-pepper]] EO058 (Z. simulans/bungeanum — Tứ Xuyên TQ + Linalool-DOMINANT) ≠ Sansho Nhật (Z. piperitum) ≠ African yellow-flame (Z. rubescens) ≠ American prickly-ash (Z. clava-herculis); 250+ loài chi Zanthoxylum nhiệt đới Rutaceae non-citrus với Chemotype + xuất xứ + bộ phận sử dụng khác nhau.

Cảnh báo tên gọi trùng "Salai": B216 liệt kê "Salai" là tên đồng nghĩa của Z. rhetsa mullilam; NHƯNG "Salai" cũng là tên thông dụng của Boswellia serrata (nhũ hương Ấn Độ) trong Ayurveda — cần xác minh chéo nguồn.

Cap T&Y (Tisserand & Young): framework 5% người lớn (giảm mặt + nhạy cảm 2.5%); thai kỳ 5% mọi tam cá nguyệt (KHÔNG giảm cap, B216 EXPLICIT clinical-class-extrapolation "not hazardous in pregnancy"); pinene-class tổng 13% — DƯỚI ngưỡng bắt buộc bảo quản lạnh.

Hương đặc trưng tươi mát-cay-gỗ-tiêu sabinene-EXTREME-DOMINANT — class-rare trong Rutaceae EOs ở ngưỡng chiếm ưu thế >60%; nguồn thu hái hoang dã Indian Western + Eastern Ghats. B216 EXPLICIT "Limited availability" → ít sản phẩm thương mại, chủ yếu nghiên cứu + niche Indian Ayurveda + niche aromatherapy.

• Ngũ hành: Mộc (cây bản địa Western Ghats Ấn Độ, class-rail sinh trưởng); Kim (hỗ trợ hô hấp monoterpene-pinene-class phụ)
• Chakra: Đan điền / Solar Plexus (luân xa 3) — hỗ trợ tiêu hóa theo Ayurvedic Ấn Độ class-rail; Cổ họng / Throat (luân xa 5) — hỗ trợ hô hấp pine-class phụ
• Ayurvedic: Cân bằng Vata nhờ tính grounding của sabinene + pinene-class; làm mát Pitta nhờ monoterpene-class sạch; thông Kapha nhờ tính cay-ấm thơm; truyền thống ẩm thực-dược liệu Ayurvedic Ấn Độ Tirphal/Telphara nhiều thế kỷ
• Đông y (TCM): Thông kinh Phế nhờ pinene-class phụ; hỗ trợ tỳ-vị nhờ sabinene-DOMINANT hỗ trợ tiêu hóa; an thần nhẹ nhờ tính cay-ấm
• Tâm trạng: Kích thích + trong sáng + nâng cao tinh thần nhờ hương tươi mát-cay-tiêu đặc trưng
• Di sản văn hóa: Dân tộc bản địa Indian Western Ghats + Eastern Ghats + Ayurvedic Hindu nhiều thế kỷ truyền thống y học dân gian + ẩm thực (Tirphal trong ẩm thực Konkan/Maharashtra-Goa + các biến thể Telphara/Tirpal theo vùng miền); QUAN TRỌNG: sử dụng THỰC VẬT ẩm thực + dược liệu, KHÔNG phải tinh dầu cô đặc + tôn trọng di sản văn hóa bản địa Ấn Độ; tinh dầu niche aromatherapy hiện đại clean-class; hương liệu cổ điển Ấn Độ đôi khi dùng nốt cay sabinene-class; B216 EXPLICIT "Limited availability" phản ánh nguồn cung thương mại Ấn Độ, khác biệt với nguồn cung thương mại Đông Á Tứ Xuyên/Sansho. Cảnh báo tên gọi trùng "Salai" — xác minh bắt buộc (Salai Z. rhetsa mullilam ≠ Salai Boswellia serrata nhũ hương Ấn Độ).

• B216 (T&Y (Tisserand & Young) 2014, "Essential Oil Safety, 2nd Ed.") — Ch.13 tr.705 hồ sơ Mullilam (nguồn chính)
• Shafi et al 2000 — Hồ sơ hóa học tinh dầu Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC (trích trong B216 Ch.13 tr.705)
• B216 hồ sơ Sabinene Chapter 14 — Độc tính sinh sản THẤP + không gây dị ứng + không Carcinogenic — class sạch
• B216 hồ sơ α-Pinene Chapter 14 — Độc tính sinh sản THẤP + Autoxidation tiềm ẩn — bắt buộc bảo quản lạnh trên ngưỡng ~30%
• B216 hồ sơ β-Pinene Chapter 14 — Độc tính sinh sản THẤP
• B216 hồ sơ Terpinen-4-ol Chapter 14 — Không gây dị ứng + không độc thận + không Carcinogenic
• B216 hồ sơ β-Myrcene Chapter 14 — Độc tính sinh sản THẤP
• B216 hồ sơ Linalool Chapter 14 — Độc tính sinh sản THẤP + IFRA 2009 latent-linalool-oxidation peroxide-control class-rail