Tinh dầu cypriol / nagarmotha

Theo Garg et al 1989 + Vaze 2003, trích dẫn trong B216 Ch.13 tr.715:

Sesquiterpene-class combined ≈ 70–80% (cyperene + isopatchoulenone + corymbolone + patchoulenone + isopatchoul-3-ene + rotundone + rotundene + patchouli alcohol + α-copaene + β-selinene + agarol + patchoulanol + calamenol + isopatchouli-3,5-diene + rotundenol + ar-himachalene + cyperolone + valencene + δ-cadinene + α-selinene). Sesquiterpene chiếm ưu thế — cùng nhóm với muhuhu EO772 26a (~76% Asteraceae α-amorphene-dominant) + gurjun EO738 20b (90% cực đoan) + guaiacwood EO737 20b (67% combined bulnesol+guaiol) + katrafay EO751 23a (25–50%) + nhóm cedarwood.

Nhóm patchouli-class combined ≈ 5–35% (isopatchoulenone + patchoulenone + isopatchoul-3-ene + patchouli alcohol + patchoulanol + isopatchouli-3,5-diene). Giải thích vị trí "họ hàng patchouli" của nagarmotha trong nước hoa — tinh dầu thân rễ có hồ sơ patchouli-class đáng kể, nền tảng cho vai trò thay thế một phần patchouli trong nước hoa cổ điển Ấn Độ.

Nhóm rotundone combined ≈ 4–12% (rotundone + rotundene + rotundenol). Rotundone là hợp chất tạo vị cay tiêu đen (Wood et al 2008 — phát hiện rotundone là nguồn gốc hương cay trong rượu Shiraz + tiêu đen); cùng lớp với tiêu đen EO037 + tiêu Tứ Xuyên EO058 + rượu vang Shiraz + nhóm tinh dầu gia vị.

Marker hóa phân loại cyperene mang tên chi: Cyperene là sesquiterpene được đặt tên theo chi Cyperus (tương tự brachyl oxide → Brachylaena, α-gurjunene → Dipterocarpus, guaiol → Guaiacum, cedrol → Cedrus). Cyperene là anchor xác thực hóa phân loại chính cho tinh dầu Cyperus spp ở mức 15.8–24.4% chiếm ưu thế theo Garg 1989 + Vaze 2003.

Không chứa Thujone, camphor, pulegone, Methyleugenol, estragole, furanocoumarin, organosulfur, Citral theo hồ sơ hóa học Garg 1989 + Vaze 2003 — hồ sơ sesquiterpene thuần túy, sạch về 8 nhóm hợp chất nguy hại. Không chứa chất Carcinogenic đã biết — B216 EXPLICIT verbatim: "but it contains no known carcinogens."

Theo B216 + y học Ayurvedic Ấn Độ truyền thống + aromatherapy hiện đại:

• Dược liệu chủ lực Ayurvedic Ấn Độ — sử dụng truyền thống THỰC VẬT từ hàng thế kỷ. Musta/mustaka/nagarmotha là dravya (dược liệu) trong dược điển Ayurvedic cổ điển (Charaka Samhita + Sushruta Samhita + Bhava Prakasha):

• Deepana-pachana (kích thích tiêu hóa + trung tiện)

• Raktashodhaka (thanh huyết)

• Jvara-haraka (hạ sốt)

• Stanya-shodhana (thanh lọc sữa mẹ)

• Mutra-virajaniya (thanh lọc tiết niệu)

• Dhatu-shoshaka (hút ẩm mô)

• Các bài thuốc phức hợp truyền thống: Mustaka-rishta, Mustadi-churna, v.v.

• QUAN TRỌNG: sử dụng Ayurvedic truyền thống là bột/sắc thuốc THÂN RỄ THỰC VẬT — KHÔNG phải tinh dầu cô đặc. Tinh dầu thương mại hiện đại hạn chế về nguồn cung.

• Nước hoa cổ điển Ấn Độ + truyền thống attar — nagarmotha-attar chưng cất vào nền dầu đàn hương là sản phẩm thơm truyền thống hàng thế kỷ; cùng nhóm với rose-attar + jasmine-attar trong nền nước hoa cổ điển Ấn Độ.

• Kháng khuẩn / kháng nấm — nghiên cứu in-vitro từ nhóm sesquiterpene + nhóm patchouli-class. Data-gap cho nagarmotha cụ thể.

• Làm dịu da / chống viêm — nhóm aromatherapy hiện đại cùng lớp với patchouli + tinh dầu thân rễ giàu sesquiterpene. Data-gap cho nagarmotha cụ thể.

• Grounding (bám rễ) / centering (tập trung) / tâm linh — nhóm base-note aromatherapy hiện đại cùng lớp "patchouli-kề" với hồ sơ grounding sesquiterpene.

• Sử dụng thương mại hạn chế — B216 EXPLICIT "Limited availability." Chủ yếu trong aromatherapy chuyên biệt + nước hoa cổ điển Ấn Độ.

• Bối cảnh aromatherapy Việt Nam: Tinh dầu cypriol / nagarmotha (Cyperus mitis Seud. = Cyperus scariosus R. Br. — chi Cyperus họ Cyperaceae KHÔNG PHẢI Cupressaceae mặc dù B216 ghi nhầm — CẢNH BÁO PHÂN LOẠI — họ Cyperaceae là họ cói/lác trong bộ Poales một-lá-mầm, hoàn toàn khác với họ Cupressaceae là họ tùng/bách hạt-trần — hai họ tách nhau ~300 triệu năm tiến hóa) là tinh dầu cyperene 15.8–24.4% chiếm ưu thế + isopatchoulenone 2.3–16.5% phụ + corymbolone 3.2–11.9% bậc ba + sesquiterpene ~70–80% combined + nhóm patchouli + rotundone (hợp chất tiêu đen) chiết xuất từ rễ củ khô bằng Steam distillation. Hồ sơ an toàn: T&Y (Tisserand & Young) "Không ghi nhận nguy hại × 2" — dữ liệu da liễu thiếu hoàn toàn (TRIPLE DATA-GAP); không Phototoxic; không Carcinogenic (B216 EXPLICIT "but it contains no known carcinogens"); B216 EXPLICIT "Limited availability". Cap framework T&Y (Tisserand & Young) 5% người lớn (giảm cap mặt + da nhạy cảm 2.5%); thai kỳ 2.5% mọi tam cá nguyệt do data-gap precaution; sesquiterpene chiếm ưu thế — độc sinh sản tối thiểu. Đóng Mini-Batch 26b.

• Ngũ Hành: Thổ (thân rễ-grounding, sesquiterpene chiếm ưu thế, base-note); Mộc (di sản Ayurvedic cổ điển Ấn Độ, biểu tượng cây tri thức)
• Luân xa: Root / Muladhara (luân xa 1 — grounding từ tinh dầu thân rễ base-note); Sacral / Svadhisthana (luân xa 2 — sesquiterpene ấm dịu)
• Ayurvedic: Cân bằng Tridosha theo kinh điển Ayurvedic — musta/mustaka là kapha-vata-shamaka (hạ kapha-vata) + pitta-anuvasana (tác động nhẹ lên pitta ở liều vừa phải); deepana-pachana (kích thích tiêu hóa + trung tiện); raktashodhaka (thanh huyết); jvara-haraka (hạ sốt); stanya-shodhana (thanh lọc sữa mẹ); dược liệu medhya/dravya then chốt trong dược điển Ayurvedic
• Đông y (TCM): Hành Thổ + hỗ trợ tỳ-vị qua nhóm tinh dầu thân rễ grounding
• Tâm trạng: Grounding (bám rễ) + centering (tập trung) + thiền định + tâm linh — nhóm base-note từ thân rễ (tương tự patchouli + vetiver)
• Di sản: Y học Ayurvedic Ấn Độ + nước hoa cổ điển + truyền thống attar — sử dụng truyền thống THỰC VẬT từ hàng thế kỷ. Charaka Samhita + Sushruta Samhita + Bhava Prakasha (dược điển cổ điển) + truyền thống attar cổ điển kết hợp với jasmine/rose/kewra trên nền dầu đàn hương. QUAN TRỌNG: sử dụng Ayurvedic truyền thống hàng thế kỷ là THỰC VẬT, KHÔNG phải tinh dầu cô đặc — tinh dầu thương mại là phát triển gần đây; tôn trọng di sản văn hóa bản địa Ấn Độ; aromatherapy hiện đại chuyên biệt + nước hoa cổ điển. B216 EXPLICIT "Limited availability" phản ánh nguồn cung thương mại Ấn Độ hạn chế, khác biệt với patchouli/vetiver sản xuất đại trà.

• B216 (Tisserand & Young 2014, "Essential Oil Safety, 2nd Ed.") — Ch.13 tr.715, hồ sơ Nagarmotha (nguồn chính)
• Garg et al 1989 — hồ sơ hóa học tinh dầu thân rễ Cyperus scariosus (trích dẫn trong B216 Ch.13 tr.715)
• Vaze 2003 — hồ sơ hóa học tinh dầu thân rễ Cyperus scariosus (trích dẫn trong B216 Ch.13 tr.715)
• B216 hồ sơ Cyperene Chương 14 — data-gap (sesquiterpene-hydrocarbon khung cyperane, marker hóa phân loại mang tên chi)
• B216 hồ sơ Patchouli alcohol + Patchoulenone Chương 14 — tham chiếu chéo hóa học phụ nhóm patchouli
• Wood et al 2008 — Rotundone là hợp chất tạo hương cay trong tiêu đen + rượu vang Shiraz (phát hiện hợp chất rotundone)
• B216 mục lục tr.1451 — Cyperus scariosus Xem Cyperus mitis, tham chiếu chéo đồng nghĩa thực vật
• Charaka Samhita + Sushruta Samhita + Bhava Prakasha — dược điển Ayurvedic cổ điển Ấn Độ, nguồn di sản sử dụng THỰC VẬT musta/mustaka/nagarmotha
• APG-IV (2016) — phân loại họ Cyperaceae trong bộ Poales, clade chị em với Juncaceae (họ bấc); phát sinh chủng loại phân tử hiện đại