Tinh dầu lá chanh vàng

Vùng trồng / sản xuất tại VN

C. limon trồng rải rác tại Lào Cai, Yên Bái (miền Bắc), Lâm Đồng (Tây Nguyên); không ở quy mô để chiết xuất EO lá thương mại.

Trong Y học cổ truyền VN

Lá chanh ta tươi (không phải EO) được dùng rộng rãi trong dân gian VN: giã nát xoa đầu cổ khi cảm lạnh/đau đầu, cho vào nước tắm giải cảm/giải nhiệt, đặt cạnh gối giúp ngủ ngon - Dùng lá chanh (nước hãm) để giảm ho, tiêu đờm - EO lá chanh vàng chưa có ghi chép YHCT VN truyền thống riêng; tinh dầu lá chanh ta (C. aurantifolia leaf) phổ biến hơn trong các sản phẩm aromatherapy nội địa

Bảo quản

Chai thủy tinh tối màu; mát (dưới 15°C lý tưởng); đậy kín; Shelf life: 1–2 năm chưa mở; 6–12 tháng sau khi mở; citral oxy hóa thành sản phẩm gây kích ứng — quan trọng không dùng dầu cũ/đã oxy hóa

Citral (geranial + neral, ~17–65% tổng) là chất kháng khuẩn mạnh và phổ rộng. Petretto et al. (2023) xác nhận LLEO hoạt động mạnh chống Candida albicans (MIC = 0.625 μL/mL — cực kỳ nhạy cảm), chống Staphylococcus aureus (MIC 2.5 μL/mL), Listeria monocytogenes (MIC 2.5–5 μL/mL); E. coli và Salmonella kháng tốt hơn (Gram-âm kháng cao). Cơ chế: citral phá vỡ màng tế bào vi khuẩn, ức chế tổng hợp enzyme; limonene + geraniol cộng hưởng;

Ref: PMID 37371968

DPPH IC₅₀ = 10.24 ± 2.8 mg/mL (Petretto 2023); tương đương với lá C. limon var. pompia (IC₅₀ = 11.9 mg/mL). Geranial và neral có khả năng scavenging gốc tự do; geraniol kích hoạt con đường Nrf2;

Ref: PMID 37371968

Citral ức chế sản xuất cytokine tiền viêm TNF-α, IL-1β, IL-6 (đã được nghiên cứu cho phân đoạn citral từ C. limon); β-caryophyllene (0.6–2%) là chất chủ vận CB2 receptor — ức chế NF-κB và giảm viêm;

Ref: PMID 32937843 (citral fraction), PMID 37371968

Petretto et al. (2023) xác nhận LLEO giảm độ sống sót của tế bào ung thư cổ tử cung HeLa (IC₅₀ = 56.5 μg/mL) và tế bào melanoma A375 (IC₅₀ = 76.2 μg/mL) sau 24 giờ ủ. LLEO tạo ROS nội bào trong tế bào HeLa, gây chết tế bào theo cơ chế apoptosis. Độc tính chọn lọc hơn với tế bào ung thư so với tế bào thường. Lưu ý: chỉ in vitro — không áp dụng lâm sàng;

Ref: PMID 37371968

Limonene (8–51%) kích hoạt thụ thể serotonin và dopamine, tạo hiệu ứng giảm lo âu và cải thiện tâm trạng; linalool (1.2–1.8%) có hoạt tính anxiolytic và sedative rõ ràng;

Ref: PMID 31963590, PMID 10180368

Citral, geraniol và citronellal đều là chất đuổi côn trùng đã được chứng minh. Citral ức chế thụ thể khứu giác của muỗi Aedes aegypti; geraniol có hiệu quả đuổi muỗi được ghi nhận tốt trong nhiều nghiên cứu; thích hợp để kết hợp trong spray đuổi muỗi tự nhiên.